Vandaag treedt een historisch oceaanverdrag in werking dat de manier waarop de wereld met zeeën omgaat fundamenteel moet veranderen. Het doel is ambitieus: in 2030 moet 30 procent van alle oceanen beschermd zijn. Daarmee willen landen het zeeleven beschermen tegen overbevissing, diepzeemijnbouw en de toenemende druk van klimaatverandering.
Het verdrag richt zich vooral op de ‘volle zee’: internationale wateren die buiten de grenzen van landen vallen en samen bijna twee derde van alle oceanen beslaan. Juist daar ontbrak tot nu toe een stevig juridisch kader. Wie er viste, boorde of experimenteerde, deed dat vaak zonder duidelijke internationale spelregels.
Volgens Han Dolman, directeur van het NIOZ, is dat geen overbodige luxe. Oceanen zijn veel meer dan een decor voor vakanties. Ze leveren voedsel aan honderden miljoenen mensen en nemen ongeveer een kwart van de wereldwijde CO₂-uitstoot op. Sabine Gollner, eveneens van het NIOZ, wijst erop dat oceanen ook een cruciale rol spelen in de zuurstofproductie. In zee leven naar schatting 1 tot 10 miljoen soorten, die samen een fragiel ecosysteem vormen. Als er te veel verdwijnen, stort dat kaartenhuis in.
Het verdrag is het resultaat van meer dan twintig jaar onderhandelen. Dat het pas nu ingaat, komt doordat landen het eerst moesten ratificeren. Marokko was vorig jaar het zestigste land dat dat deed, waarmee het verdrag formeel van kracht werd. Inmiddels hebben 83 landen geratificeerd. Opvallend: Nederland hoort daar nog niet bij.
Belangrijk is dat het verdrag geen directe natuurgebieden aanwijst, maar een internationaal raamwerk biedt. Binnen een jaar moet er een eerste wereldwijde oceaantop komen, vergelijkbaar met VN-klimaattoppen. Landen kunnen daar voorstellen indienen voor beschermde zeegebieden, waar vervolgens over wordt gestemd. Chili en landen in West-Afrika werken al aan zulke plannen.
Landen die het verdrag hebben geratificeerd, krijgen directe verplichtingen. Zo moeten zij transparant zijn over wetenschappelijke expedities op volle zee en het gebruik van de opgedane kennis. Dat lijkt technisch, maar het is essentieel om te voorkomen dat onderzoek wordt misbruikt als voorwendsel voor exploitatie.
Momenteel is wereldwijd slechts zo’n 8 procent van de oceanen beschermd, vooral dicht bij de kust. De volle zee blijft grotendeels ongereguleerd. Dit verdrag moet daar verandering in brengen. Dat grote zeemachten als China, Brazilië en Japan zijn aangesloten, stemt onderzoekers hoopvol. De Verenigde Staten hebben het verdrag niet geratificeerd, maar dat verrast weinig experts.
Het verdrag laat zien dat internationale samenwerking wél mogelijk is, zelfs in een tijd van geopolitieke spanning. Maar papier alleen beschermt geen zeeleven. De komende jaren zullen uitwijzen of landen bereid zijn hun economische belangen daadwerkelijk te begrenzen in het belang van het mondiale ecosysteem.
Bron: NOS
